แม้การประชุมเชิงปฏิบัติการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้แบบบูรณาการตามนโยบายของรัฐบาล เพื่อจัดตั้ง “องค์กรบริหารใหม่” จะจบลงในเย็นวันพุธที่ 19 ต.ค.2554 ซึ่งขณะที่เขียนรายงานชิ้นนี้การเวิร์คชอปยังไม่จบ แต่ก็เชื่อว่า “องค์กรบริหารใหม่” คงไม่หนีไปจากพิมพ์เขียวนี้ที่จัดเตรียมมาล่วงหน้าโดย กอ.รมน.

ตั้งแต่ปี 2547 มีรัฐบาลมาแล้ว 8 ชุด นายกรัฐมนตรี 7 คน ใช้จ่ายงบประมาณแก้ไขปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ไปแล้วทั้งสิ้น 264,953 ล้านบาท โดยงบประมาณปี 2559 ตั้งไว้ที่ 30,866 ล้านบาทเศษ สูงที่สุดนับตั้งแต่ปี 2547 เป็นต้นมา

พ.ร.บ.ความมั่นคงฯ หรือ พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ.2551 ที่รัฐบาลประกาศเพิ่มน้ำหนักการบังคับใช้ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้เพื่อแก้ไขปัญหาความไม่สงบนั้น ถือเป็นมาตรการ "ไม้นวม" ที่ทดลองทำใน "พื้นที่นำร่อง" มาหลายปีแล้ว

นาทีนี้หากพูดถึงบริบทปัญหาในจังหวัดชายแดนภาคใต้ คงไม่มีประเด็นไหนที่ร้อนแรงและวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวางมากเท่ากับ "โครงสร้างใหม่ดับไฟใต้" ที่รัฐบาลกำลังออกแบบอยู่อีกแล้ว โดยเฉพาะโครงสร้างที่แพลมกันออกมา มีทั้งผู้ที่เห็นด้วยและคัดค้าน ถกเถียงกันจนฝุ่นตลบไปหมด

เปิดผลวิจัย "อิสลามศึกษา" พบเด็กมุสลิมชายแดนใต้ล้มเหลวทั้งวิชาการและศาสนา เหตุหลักสูตรไม่บูรณาการ ผู้ปกครองตั้งความหวังสูง อยากให้ลูกเป็นโต๊ะครูควบคู่กับอาชีพการงานดี ทำให้เรียนหนักจนล้า ขณะที่เด็กมาเลย์เรียนเบากว่าแต่กลับประสบความสำเร็จ ด้านสถานการณ์ที่ชายแดนใต้ยังมีป่วนบ้างประปราย ชาวบ้านแห่ร่วมกิจกรรม "รายอแน" คึก