‘ธปท.’เปิดสาระ‘Bangkok Blueprint’ผลักดัน 12 แนวทางรับมือ‘ภัยการเงินดิจิทัล’ครบวงจร

‘แบงก์ชาติ’ เปิดสาระสำคัญ ‘Bangkok Blueprint’ ผลักดัน 5 เสาหลัก 12 แนวทาง รับมือ ‘ภัยการเงินดิจิทัล’ ครบวงจร ตั้งแต่ ‘ป้องกัน-ตรวจจับ-ตอบสนอง-เยียวยา’ มุ่งกระจายความรับผิดชอบไปยังทุกภาคส่วน

.....................................

จากกรณีที่เมื่อวันที่ 14 ต.ค.ที่ผ่านมา ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ร่วมกับกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และกลุ่มธนาคารโลก (World Bank Group) ประกาศเอกสารหลักของการประชุมประจำปีของสภาผู้ว่าการกองทุนการเงินระหว่างประเทศและกลุ่มธนาคารโลก (2026 IMF-WBG Annual Meetings) “Bangkok Blueprint for Fraud-Resilient Financial Services” เพื่อเป็นกรอบอ้างอิงสำหรับประเทศต่างๆ ใช้เป็นหลักการในการรับมือกับปัญหาภัยการเงินดิจิทัล รวมถึงไทยที่จะสามารถนำมาใช้ยกระดับการจัดการปัญหาดังกล่าวให้ดียิ่งขึ้น

ทั้งนี้ Bangkok Blueprint นำเสนอ 12 แนวทางสำคัญ ภายใต้ 5 เสาหลัก ได้แก่ (1) การวางยุทธศาสตร์ กฎหมาย และกลไกกำกับดูแลที่กำหนดบทบาทและความรับผิดชอบอย่างชัดเจน (2) การบริหารจัดการภัยทุจริตอย่างครบวงจร ตั้งแต่การป้องกัน ตรวจจับ ตอบสนอง และเยียวยาผู้เสียหาย (3) การใช้ประโยชน์จากกรอบบริหารความเสี่ยงและการบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่แล้ว เช่น AML/CFT และ Cybersecurity (4) การเสริมสร้างความร่วมมือทั้งภายในประเทศและระหว่างประเทศ และ (5) การคุ้มครองผู้บริโภคและสร้างการตระหนักรู้ รวมถึงเพิ่มภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล นั้น

ล่าสุดเมื่อวันที่ 15 ต.ค. ธปท. ได้เผยแพร่สรุปสาระสำคัญ The Bangkok Blueprint for Fraud-Resilient Financial Services มีดังนี้

-Bangkok Blueprint เป็นงานศึกษาโดย IMF และ World Bank ซึ่ง ธปท. ช่วยให้ inputs และ feedback โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอหลักการและกรอบนโยบาย สำหรับประเทศต่างๆ ใช้ในการรับมือ cyber-enabled fraud ซึ่งปัจจุบันได้กลายเป็นความเสี่ยงเชิงระบบระดับโลก

-Bangkok Blueprint เปรียบเสมือน ‘เข็มทิศนโยบาย’ ที่ประเทศต่าง ๆ สามารถนำไปปรับใช้ในการแก้ปัญหาให้เหมาะกับบริบทของตนเอง เพื่อให้ระบบการเงินดิจิทัลมีความปลอดภัยและทั่วถึง (Safe & Inclusive Digital Finance: SIDF) และเสริมสร้างความเชื่อมั่นในระบบการเงินดิจิทัล ทั้งนี้ งานศึกษาดังกล่าว จะเป็นผลผลิตสำคัญ (key deliverables) ของการประชุม AM2026 และเป็น contribution ของไทยสู่ประชาคมโลก แม้ภายหลังงาน AM2026 จบลง

แนวคิดหลักของ Bangkok Blueprint

-Whole-of-Ecosystem: เสนอแนวทางจัดการแบบครบวงจรตั้งแต่การป้องกัน (prevention) ตรวจจับ (detection) ตอบสนอง (response) ไปจนถึงการเยียวยา (recovery) โดยกระจายความรับผิดชอบไปยังทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง (shared responsibility)

-International Collaboration: เนื่องจากภัยการเงินในโลกดิจิทัลเป็นความท้าทายที่เชื่อมโยงข้ามพรมแดน ไม่มีประเทศใดสามารถรับมือได้โดยลำพัง ไทยจึงตั้งใจใช้บทบาทในการเป็นเจ้าภาพ เพื่อยกระดับการหารือจากการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ไปสู่ความร่วมมือที่เป็นรูปธรรม ซึ่ง Bangkok Blueprint ทำหน้าที่เป็นเอกสารตั้งต้นเพื่อช่วยจุดประกาย global dialogues อันจะนำไปสู่ความร่วมมือระหว่างประเทศดังกล่าว

โดยไทยหวังว่าสิ่งที่เริ่มต้นจากกรุงเทพฯ จะได้รับการขับเคลื่อนต่อโดยองค์กรระดับโลก เช่น IMF, World Bank, Financial Action Task Force (FATF) และ Financial Stability Board (FSB) อาทิ การกำหนดมาตรฐานกลางในการแชร์ข้อมูลระหว่างประเทศ เป็นต้น

ทั้งนี้ ไทยได้ร่วมมือกับ IMF และ World Bank เพื่อเตรียมเปิดตัว Bangkok Blueprint อย่างเป็นทางการในวันที่ 14 ตุลาคม 2569 ที่งาน AM2026 โดยจะมีการเผยแพร่งานศึกษาฉบับเต็ม ประกอบกับการจัดเวทีหารือ (panel discussion) ให้ประเทศต่างๆ เข้าใจสาระสำคัญของ Blueprint มากขึ้น ซึ่งไทยหวังว่าการหารือในระดับโลกที่งาน AM2026 นี้ จะปูทางไปสู่ global action เพื่อรับมือ cyber-enabled fraud ต่อไป

-Input for Standard Setting: มุ่งส่งเสริมให้ประเทศสมาชิกนำไปปรับใช้และเป็น input ให้แก่หน่วยงานกำหนดมาตรฐาน (standard setters) ในการออกแบบแนวปฏิบัติเพื่อป้องกันภัยการเงินดิจิทัลอย่างยั่งยืน แม้ไทยจะเสร็จสิ้นภารกิจการเป็นเจ้าภาพการประชุมแล้ว

5 Core Pillars และ 12 Key Considerations ของ Bangkok Blueprint

จากแนวคิดดังกล่าว และการสังเคราะห์ประสบการณ์ของประเทศสมาชิก IMF และ World Bank ได้นำเสนอ Key Considerations (KCs) 12 ข้อ ซึ่งเชื่อมโยงอย่างครบวงจร ตั้งแต่ระดับยุทธศาสตร์และธรรมาภิบาล กรอบกฎหมายและการกำกับดูแล การคุ้มครองผู้บริโภค การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ตลอดจนกลไกความร่วมมือข้ามพรมแดน ดังนี้

Pillar 1: Establish Strategic and Legal Foundations - สร้างรากฐานเชิงยุทธศาสตร์ กฎหมาย และการกำกับดูแล โดยการวางรากฐานระดับประเทศเพื่อให้ทุกหน่วยงานมีเป้าหมาย บทบาท และอำนาจหน้าที่ที่ชัดเจนในการรับมือ cyber-enabled Fraud พร้อมมีกฎหมายและเกณฑ์กำกับที่เอื้อต่อการป้องกัน การแบ่งปันข้อมูล การเยียวยาผู้เสียหาย และการดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด

KC1 Establish a Comprehensive National Strategy for Fraud-Resilient Digital Finance (ยุทธศาสตร์ชาติ: วางแผนแม่บทระดับประเทศ กำหนดตัวผู้รับผิดชอบหลัก)

KC2 Establish a Sound Legal, Regulatory, and Supervisory Framework to Address Cyber-Enabled Fraud (กฎหมาย/เกณฑ์กำกับ: ปรับปรุงกฎหมายให้เอื้อต่อการแชร์ข้อมูล คืนเงิน และลงโทษ)

Pillar 2: Strengthen the Fraud Mitigation Lifecycle - บริหารจัดการ fraud ครบวงจรตั้งแต่ป้องกันจนถึงเยียวยา โดยเสริมความสามารถในการป้องกัน ตรวจจับ ตอบสนอง และเยียวยาภัยทุจริตตลอดทั้งวงจร โดยเน้นการออกแบบบริการทางการเงินที่ปลอดภัย การตรวจจับความผิดปกติแบบ Real-Time และการสกัดกั้นความเสียหายได้อย่างรวดเร็ว

KC3 Build Cyber-Enabled Fraud Resilience in Financial Services Design (ปลอดภัยแต่แรกเริ่ม: ฝังระบบป้องกันการหลอกลวงลงในการออกแบบแอปพลิเคชั่น และบริการทางการเงิน)

KC4 Implement Collaborative and Adaptive Fraud Prevention (ป้องกันเชิงรุก: ปรับมาตรการป้องกันให้เท่าทันกลโกงของมิจฉาชีพที่เปลี่ยนไปตลอดเวลา)

KC5 Build a System-Wide Fraud Detection Architecture (ตรวจจับทั้งระบบ: แลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างภาคส่วนเพื่อตรวจจับบัญชีต้องสงสัยแบบ Real-time)

KC6 Operationalize Coordinated Response and Recovery Mechanisms (ตอบสนอง/เยียวยาอย่างรวดเร็ว: สกัดเงินและระงับบัญชีให้ได้เร็วขึ้น และช่วยเหลือเหยื่อให้ได้มากขึ้น)
 

Pillar 3: Leverage Existing Risk and Enforcement Frameworks – ใช้ประโยชน์จากกรอบบริหารความเสี่ยงและการบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่แล้ว โดยนำเครื่องมือที่มีอยู่ เช่น cybersecurity, AML/CFT และกระบวนการบังคับใช้กฎหมาย มาประยุกต์ใช้ในการป้องกัน ปราบปราม และตัดวงจรทางการเงินของเครือข่ายมิจฉาชีพให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

KC7 Strengthen Financial Sector Cyber Resilience (ระบบไซเบอร์แกร่ง: ยกระดับความปลอดภัยด้านเทคโนโลยีของสถาบันการเงินไม่ให้ถูกลักลอบเข้าถึงข้อมูลโดยไม่ได้รับอนุญาต)

KC8 Leverage the Existing Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism (AML/CFT) framework to address Cyber-Enabled Fraud (บล็อกเส้นทางเงิน: ใช้มาตรการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (AML) จัดการบัญชีม้า

KC9 Deter Cyber-Enabled Fraud Through Effective Law Enforcement and Criminal Sanctions (ปราบปรามเด็ดขาด: สืบสวน จับกุม และยึดทรัพย์มิจฉาชีพอย่างจริงจัง)

Pillar 4: Expand Domestic and Cross-Border Coordination and Cooperation – เสริมความร่วมมือในและระหว่างประเทศ โดยส่งเสริมการประสานงานและแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และหน่วยงานต่างประเทศ เพื่อให้สามารถรับมือภัยทุจริตที่มีลักษณะข้ามหน่วยงานและข้ามพรมแดนได้อย่างมีประสิทธิผลมากขึ้น

KC10 Promote Domestic Cross-Sector Collaboration for Cyber-Enabled Fraud Mitigation (ร่วมมือข้ามหน่วยงาน: เช่น ธนาคาร-ค่ายมือถือ-แพลตฟอร์ม-ตำรวจ)

KC11 Harness Cross-Border Cooperation, Coordination, and Information Sharing Frameworks (ร่วมมือข้ามพรมแดน: ประสานงานกับต่างประเทศเพื่อตัดเส้นทางเงินของมิจฉาชีพ)

Pillar 5: Promote Consumer Protection and Resilience – เสริมภูมิคุ้มกันและการคุ้มครองผู้บริโภคโดยการยกระดับความรู้ ความตระหนักรู้ และกลไกคุ้มครองผู้บริโภค เพื่อให้ประชาชนสามารถป้องกันตนเองจากภัยการเงินออนไลน์ รู้วิธีรับมือเมื่อเกิดเหตุ และยังคงมีความเชื่อมั่นในการใช้บริการทางการเงินดิจิทัล

KC12 Strengthen Consumer Empowerment and Awareness Against Cyber-Enabled Fraud (สร้างภูมิคุ้มกันให้ประชาชน: สร้างความรู้ความเข้าใจแก่ผู้บริโภค แจ้งความได้สะดวก ติดตามเงินคืนได้รวดเร็ว)

The Bangkok Blueprint in Action (compendium paper)

นอกเหนือจาก Bangkok Blueprint ซึ่งเป็นกรอบนโยบายระดับสูง (high-level policy framework) แล้ว ธปท. และ สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ ยังได้จัดทำ Bangkok Blueprint in Action เพื่อถ่ายทอดบทเรียนเชิงปฏิบัติและตัวอย่างการดำเนินนโยบายจริงในการรับมือ cyber-enabled fraud ผ่านประสบการณ์ของประเทศไทยและประเทศในภูมิภาค

Compendium ฉบับนี้ใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ (stylized facts) เพื่อสะท้อนขนาดและลักษณะของปัญหา Fraud ในประเทศไทย รวมทั้งวิเคราะห์ความท้าทายและ policy trade-offs ที่ผู้กำหนดนโยบายต้องคำนึงถึงในการออกแบบมาตรการรับมือ โดยต่อยอดจากกรอบแนวคิด Bangkok Blueprint ให้เห็นการประยุกต์ใช้ในทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม

นอกจากนี้ ยังสังเคราะห์ประสบการณ์และแนวปฏิบัติที่น่าสนใจจากประเทศไทย ฮ่องกง มาเลเซีย และสิงคโปร์ รวมถึงตัวอย่างแนวปฏิบัติที่ดีจากต่างประเทศ เพื่อเป็นแนวทางสำหรับประเทศที่ต้องการยกระดับความสามารถในการป้องกัน ตรวจจับ และรับมือ Cyber-Enabled Fraud อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ Bangkok Blueprint in Action ได้ถูกนำเสนอในงาน Bangkok Blueprint Implementation Event ซึ่งจัดขึ้นในวันที่ 14 ตุลาคม 2569 ระหว่างการประชุม AM2026 เพื่อแลกเปลี่ยนบทเรียนและประสบการณ์จากประเทศในภูมิภาค โดยมีกำหนดเผยแพร่ Bangkok Blueprint in Action ควบคู่กับการเปิดตัว Bangkok Blueprint ในช่วงเวลาใกล้เคียงกันด้วย