"...การจัดการเป็นอิทธิปัญญาหรือปัญญาที่ทำให้เกิดความสำเร็จ คนไทยขาดภูมิปัญญาในการจัดการเกือบจะโดยสิ้นเชิง จึงทำอะไรไม่สำเร็จเป็นเหตุให้บ้านเมืองวิกฤตและออกจากวิกฤตไม่ได้..."
........................................
ภูเขาลูกที่ 3
โครงสร้างอำนาจรัฐรวมศูนย์
ประเทศไทยปกครองแบบรัฐราชการ ที่รวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลาง ในอดีตมีเหตุผลที่ทำให้เป็นเช่นนั้น แต่เป็นอยู่นานเกินและเพิ่มมากขึ้น ทำให้เกิดผลเสียอย่างน้อย 6 ประการคือ
1. ชุมชนท้องถิ่นอ่อนแอ ทำให้ฐานของประเทศอ่อนแอ
2. อำนาจรัฐส่วนกลางขาดปัญญา เพราะใช้อำนาจ
3. เกิดความขัดแย้งระหว่างวัฒนธรรมท้องถิ่น ซึ่งหลากหลายกับอำนาจส่วนกลาง ที่ทำให้เหมือนๆ กัน ความรุนแรงใน 3 จังหวัดชายแดนใต้ เป็นรูปธรรมอย่างหนึ่งของความขัดแย้งดังกล่าว
4. เกิดคอร์รัปชั่นอย่างมหาศาล เพราะอำนาจเข้มข้นที่ไหนคอร์รัปชั่นเบ่งบานที่นั่น
5. ทำรัฐประหารได้ง่าย เพราะอำนาจรวมศูนย์ใช้กำลังไม่กี่ร้อยคนก็ยึดอำนาจได้
6. สมรรถนะของชาติอ่อนแอ วิกฤตโควิดแสดงให้เห็นชัดเจน
ภูเขาลูกที่ 4
ขาดการเคารพศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ของคนทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน หรือศีลธรรมพื้นฐาน
เพราะวัฒนธรรมอำนาจนิยมไม่ใช่มนุษย์นิยม ทำให้สังคมไทยขาดการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของคนทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน ซึ่งเป็นศีลธรรมพื้นฐาน ทำให้สิ่งดีๆ เกิดขึ้นไม่ได้ เช่นประชาธิปไตย การเคารพสิทธิมนุษยชน ความยุติธรรม ความเป็นธรรม และการขาดศีลธรรม ซึ่งมีการสอนศีลธรรมเท่าใดๆ ก็ไม่ได้ผล ถ้าขาดศีลธรรมพื้นฐานในข้อนี้ ระบบประชาธิปไตยที่แท้จริงจึงไม่เกิด เป็นเพียงประชาธิปไตยเชิงกลไกลเท่านั้น
ภูเขาลูกที่ 5
ติดกับดักวิธีคิด ขาดสมรรถนะในการคิดเชิงระบบและการจัดการ
สังคมไทยติดกับดักวิธีคิด ที่คิดว่าดีชั่วขึ้นกับกรรมหรือพฤติกรรมส่วนบุคคล ไม่เข้าใจว่าโครงสร้างและระบบเป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดคุณสมบัติและพฤติกรรมของบุคคลและองค์กร
โครงสร้างกำหนดคุณสมบัติ เป็นความจริงตั้งแต่ระดับอะตอมจนถึงจักรวาล เช่น ของที่ทำด้วยไม้เหมือนกัน ถ้าโครงสร้างเป็นเรือก็ลอยน้ำได้ ถ้าโครงสร้างเป็นบ้านก็อยู่อาศัยได้
ของที่ทำด้วยเหล็กเหมือนกัน ถ้าโครงสร้างเป็นลูกระเบิดมันก็ระเบิดได้ แต่ถ้าโครงสร้างเป็นจอบ เป็นเสียมมันก็ใช้งานได้
ทหารที่อยู่ในระบบกองทัพ ก็มีพฤติกรรมแบบทหาร
พระที่อยู่ในระบบสงฆ์ ก็มีพฤติกรรมแบบพระ
ข้าราชการที่อยู่ในระบบราชการ ก็มีพฤติกรรมแบบข้าราชการ
ทั้งๆ ที่เป็นคนไทยเหมือนกัน
การคิดเฉพาะกรรมส่วนบุคคลทำให้ทะเลาะกันสูง และแก้ไขปัญหาโดยการอบรม แต่ไม่คิดปรับปรุงระบบจึงไม่ได้ผล
อาจารย์มหาวิทยาลัยก็คิดเฉพาะเชิงเทคนิค ขาดสมรรถนะในการคิดเชิงระบบและการจัดการ จึงทำประโยชน์ได้เพียงเล็กน้อย แต่ไม่สามารถทำประโยชน์ใหญ่ เช่น การพัฒนาระบบนโยบาย
การจัดการเป็นอิทธิปัญญาหรือปัญญาที่ทำให้เกิดความสำเร็จ คนไทยขาดภูมิปัญญาในการจัดการเกือบจะโดยสิ้นเชิง จึงทำอะไรไม่สำเร็จเป็นเหตุให้บ้านเมืองวิกฤตและออกจากวิกฤตไม่ได้
ภูเขาลูกที่ 6
ระบบการศึกษาที่ทำให้ด้อยสมรรถนะของชาติ
ระบบการศึกษาไทยที่ทำมา 100 กว่าปี เอาวิชาเป็นตัวตั้งและเน้นการท่องแทนที่จะเอาความจริงของชีวิตเป็นตัวตั้งและเน้นที่การทำหรือปฏิบัติจริง
ทำให้สร้างคนไทยที่ไม่รู้ความจริงของประเทศไทย ทำไม่เป็น คิดไม่เป็น จัดการไม่เป็น อยู่ร่วมกันไม่เป็น กลายเป็นคนอ่อนแอทั้งชาติ เป็นเหตุให้สมรรถนะของชาติต่ำ
ภูเขาลูกที่ 7
วิธีการพัฒนาประดุจสร้างพระเจดีย์จากยอด
พระเจดีย์ต้องสร้างจากฐาน สร้างจากยอดไม่ได้ เพราะจะพังลงๆ ถ้าไม่มีฐานรองรับ ประเทศไทยพัฒนาประดุจสร้างพระเจดีย์จากยอด อะไรๆ ก็จะเอาแต่ข้างบน โดยทอดทิ้งข้างล่าง หรือแย่งชิงทรัพยากรของคนข้างล่างมาให้คนข้างบน ทั้งนี้เพราะชนชั้นนำไม่เข้าใจสังคมข้างล่าง เมื่อสังคมข้างล่างหรือชุมชนท้องถิ่นซึ่งเป็นฐานของประเทศอ่อนแอ ก็ไม่สามารถรองรับสังคมทั้งหมดให้มั่นคง สังคมจึงทรุดและแตกกระจาย เศรษฐกิจของเกษตรกรล่มสลาย ความเหลื่อมล้ำและการขาดความเป็นธรรมกลายเป็นวิสัย
ภูเขาลูกที่ 8
มีความเหลื่อมล้ำอย่างสุดๆ หรือขาดความเป็นธรรม
ประเทศไทยมีความเหลื่อมล้ำมากเป็นที่ 1 หรือที่ 3 ในโลก เพราะเหตุใหญ่หรือภูเขาทั้ง 7 ลูกข้างต้น อะไรที่เหลื่อมล้ำหรือเสียสมดุลมากจะเกิดความวุ่นวาย ปั่นป่วน รุนแรง เกิดความไม่ปรกติสุขและไม่ยั่งยืน เป็นปัญหาใหญ่ประดุจภูเขาอีกลูกหนึ่งไปถักทอกับภูเขาอีก 7 ลูก รวมเป็นภูเขา 8 ลูก ที่เชื่อมโยงกันล้อมประเทศไทยไว้ให้ออกจากสภาวะวิกฤตไม่ได้
ภูเขาลูกที่ 9
ระบบการเมืองไม่มีสมรรถนะ
ปัญหาทั้ง 8 ทำให้การเมืองไม่ดี และจะไม่มีวันดี ถ้าพยายามแก้ปัญหาทางการเมืองเท่านั้นโดยไม่แก้เหตุที่ทำให้การเมืองไม่ดี ดังที่เป็นมาเกือบ 100 ปี ที่การเมืองของไทยยังลงตัวไม่ได้ เป็นอุปสรรคต่อความก้าวหน้าของประเทศ จะนับเป็นภูเขาลูกที่ 9 ก็ได้
ถ้าพิจารณาดูโครงสร้างของปัญหาทั้งหมด ก็จะเข้าใจได้ว่าไม่มีฝ่ายใดฝ่ายเดียวสามารถแก้ไขได้ ไม่ว่ารัฐบาลใดๆ หรือกองทัพ หรือภาคธุรกิจ ภาคราชการ ภาควิชาการ หรือภาคประชาสังคม
มีทางเดียวที่ทุกภาคส่วนของสังคมจะร่วมกันข้ามภูเขาทั้ง 9 ลูกให้ได้
กลไกความร่วมมือของทุกภาคส่วนของสังคมคืออย่างไรคือโจทย์
อ่านประกอบ : วิธีที่คนไทยจะเอาชนะ วิกฤตการณ์คลื่นลูกที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (ตอนที่ 1)
Isranews Agency | สำนักข่าวอิศรา 