"ประเด็นที่ กกต ไม่เคยอธิบายคือ เหตุใดรหัสระดับเล่มแบบเดิมจึงไม่เพียงพอ จนต้องเปลี่ยนมาใช้รหัสรายใบ และประเมินความเสี่ยงต่อความลับของคะแนนอย่างไร..แม้ระเบียบ กกต. จะให้อำนาจเพิ่มรหัสเพื่อป้องกันการปลอมแปลงโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า แต่ไม่ได้ทำให้เหตุผลในการเลือกมาตรการคุ้มครองความลับของคะแนนพ้นจากการตรวจสอบของประชาชน"
หมายเหตุสำนักข่าวอิศรา : ศ.ดร.สิริพรรณ นกสวน สวัสดี อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก 'Siripan Nogsuan Sawasdee' แสดงความคิดเห็นหลังจากศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยว่า กรณีบัตรเลือกตั้งเมื่อวันที่ 8 ก.พ.69 ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ แม้จะมีการใส่รหัส 'บาร์โค้ด-คิวอาร์โค้ด' โดยวินิจฉัยว่า ไม่สามารถเข้าถึงบัตรเลือกตั้ง ต้นขั้ว และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ในคราวเดียว
ข้อ 1 และ 2 สรุปคำวินิจฉัยของศาล ข้อ 3 และข้อ 4 เป็นข้อสังเกตของผู้เขียน
1.ศาลใช้เวลาอ่านคำวินิจฉัยราว 1.45 ชั่วโมง สรุปได้ว่าการเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ โดยให้น้ำหนัก 2 ส่วน
ก. ศาลตรวจระบบเก็บรักษาเห็นว่ายังไม่มีพยานหลักฐานเพียงพอว่ามีการเชื่อมข้อมูลจนรู้คะแนนของบุคคลใด การมีหมายเลขบนบัตรจึงไม่จำเป็นต้องทำให้การลงคะแนนไม่ลับโดยอัตโนมัติ
ข. บาร์โค้ดช่วยควบคุมการพิมพ์และตรวจบัตรปลอม
2. ศาลแนะให้ กกต. ออกแบบบัตรในอนาคตโดย ไม่ใช้เครื่องหมายที่เชื่อมข้อมูลถึงผู้ใช้สิทธิได้ และให้เก็บบัตรครั้งนี้อย่างเข้มงวดเป็นพิเศษ
3. คำว่า “ความลับแบบสมบูรณ์” กับ “ความลับแบบมีเงื่อนไข” ต่างกันอย่างสำคัญตรงที่ลับแบบสมบูรณ์ เมื่อกาบัตรแล้ว ต่อให้เห็นบัตรภายหลังก็ไม่มีเส้นทางให้ไล่กลับ ประเทศที่ยืนยันหลักการนี้ เช่น ฝรั่งเศส เยอรมนี
ลับแบบมีเงื่อนไข จะมีหมายเลขรายใบและข้อมูลที่อาจจับคู่ถึงผู้กาบัตรได้ แต่แยกเก็บ ปิดผนึก จำกัดผู้เข้าถึง และกำหนดเหตุที่จะเปิดตรวจ อังกฤษ และสิงคโปร์ใช้แนวคิดแบบหลัง รายงานผลการประเมินจัดการเลือกตั้งในอังกฤษ 2024 เสนอให้ยกเลิกหมายเลขรายใบบนบัตร
ความลับแบบสมบูรณ์ เกิดขึ้นได้จากการออกแบบทุกขั้นตอน ตั้งแต่จัดคูหา การพับบัตร และการสังเกตผู้ใช้สิทธิ
ส่วนความลับแบบมีเงื่อนไข เป็นระบบที่ ต้องอาศัยความไว้วางใจ
อาจกล่าวได้ว่า ในปัจจุบัน ความไว้เนื้อเชื่อใจของประชาชนที่มีต่อกระบวนการ และผู้จัดการเลือกตั้ง คือ กกต. ต่ำ
จากข้อ 2 เป็นการบอกว่า ในอนาคตศาลให้ใช้แนวทางความลับแบบสมบูรณ์
4. บัตรเลือกตั้งปี 2566 เคยมี QR code บนบัตรแบบแบ่งเขต แต่เป็นรหัสระดับเล่ม ส่วนปี 2569 ใช้รหัสที่ต่างกันรายใบและตรงกับเลขบนต้นขั้ว
ประเด็นที่ กกต ไม่เคยอธิบายคือ เหตุใดรหัสระดับเล่มแบบเดิมจึงไม่เพียงพอ จนต้องเปลี่ยนมาใช้รหัสรายใบ และประเมินความเสี่ยงต่อความลับของคะแนนอย่างไร
แม้ระเบียบ กกต. จะให้อำนาจเพิ่มรหัสเพื่อป้องกันการปลอมแปลงโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า แต่ไม่ได้ทำให้เหตุผลในการเลือกมาตรการคุ้มครองความลับของคะแนนพ้นจากการตรวจสอบของประชาชน
อ่านประกอบ
Isranews Agency | สำนักข่าวอิศรา 